कृषि पर्यटन हा ग्रामीण रोजगाराचा नवा पर्याय आहे….

महाराष्ट्रातून अंदाजे ११ लाख मजूर आपापल्या राज्यात गेले असल्याची माहिती मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी सागितले.

36

आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी फेसबुक पेज लाईक करा
————————————————————-

भारत हा खेड्यांचा देश आहे. भारत खेड्यांमध्ये वसलेला देश आहे. भारताची खरी संस्कृती गावातचं आहे. खेड्यांकडे चला असे गांधीजी कधी काळ म्हणटले होते. या करोनाच्या संकटाने पुन्हा एकदा आपल्याला गावाकडे चला, गावात थांबा आणि गावाचा विकास करा शेती आणि मातीशी जवळ जाण्याची संधी दिली आहे.

स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर सर्वाधिक स्थलांतर करोनामुळे होत आहेत. लाखो मजुर आपापल्या गावी जात आहेत. या महामारीच्या काळात संपूर्ण जगाला सर्वच अंगाने फटका बसला आहे. यातील रोजगार हे अतीशय महत्वाचे घटक आहे. आता गावी असलेले कामगार ते परत कामासाठी शहरात जातील का ? या तरूणांना गावातच रोजगार मिळेल का? करोनानंतरचे परीस्थिती कशी असेल ? या विषयी अनेकांना प्रश्न पडला आहे. महाराष्ट्रातून अंदाजे ११ लाख मजूर आपापल्या राज्यात गेले असल्याची माहिती मुख्यमंत्री उद्धव ठाकरे यांनी सागितले.

राज्यातील आणखीन स्थलांतरीत मंजूरांची संख्याही लाखोमध्ये आहेत. तेही आज ना उद्या त्यांच्या गावाला जातीलच. करोनानंतर  यातील काही तरूण कामासाठी परत शहरात येतील. पण ज्यांची परत शहरात येण्याची इच्छा नाही. त्यांच्यासाठी गावातचं एखादं कुटीर उद्योग, छोटा व्यापार, व्यवसाय किंवा शेतीपूरक जोडधंदा करावा लागेल.

गावातील तरूणांनी आपल्या ज्ञानाचा आणि कौशल्यांचा उपयोग करून गावात राहून गावाचा विकास करण्याची ही उत्तम संधी आहे. त्यासाठी अनेक उद्योग व्यवसाय आहेत. या उद्योगापैकी एक म्हणजे कृषी पर्यटन शेतीपूरक व्यवसाय होय. देशात पहिल्यांदा महाराष्ट्रात कृषी पर्यनाला सुरूवाती झाली. राज्यात दर वर्षी शेकडो कृषी पर्यटन केंद्र उभे राहत आहेत. अनेक कृषी पर्यटन केंद्र यशस्वीपणे चालू आहेत. राज्यातील काही कृषी पर्यटन केंद्रांना भारतातील ग्रामीण संस्कृती समजून घेण्यासाठी विदेशी पर्यटक भेट देतात. ग्रामीण व शहरी संस्कृतीचा संगम म्हणजे कृषी पर्यटन होय.

कृषी पर्यटन म्हणजे आपल्या शेतात शहरी पर्यटकांना बोलवून शेती आणि गावाची संस्कृती प्रत्यक्षात दाखवणे. शिवार फेरीच्या माध्यमातून शेती कशी पिकवली जाते. कशी केली जाते. विविध पिके, फळांची माहिती शहरी पर्यटकांना आपल्या पद्धीतने सांगणे. शेतकरी शेत पिकविण्यासाठी कधी काय, कसा आणि कोणासाठी मेहनत घेतो. याची प्रत्यक्ष माह्ति देऊन दुपारी अस्सल गावाराण जेवण त्या गावात, शेतात जे काही रानभाज्या किंवा स्थानिक भाज्या असेल ते पर्यटकांना खायायला देणे.

संध्याकाळी कृषी पर्यटन केंद्रात स्थानिक व पारंपरिक खेळांची माहिती देणे/खेळणे. आलेल्या पर्यटकांना गावदर्शन घडविणे. गावातील प्रसिद्ध अशा गोष्टी सांगणे. गावाचा इतिहास, भूगोल, पर्यावरण आणि गावाचे आर्थिक गणित सागंणे. पर्यटकांना गाव आणि शेती संस्कृती  विषयक माहिती देऊन समृद्ध करणे म्हणजे कृषी पर्यन होय. स्थानिक लोकांनी स्थानिक लोकांसाठी राबविलेले प्रकल्प म्हणजे कृषी पर्यटन होय. हे सगळं करताना शेतक-यांना पर्यटकांकडून काही तरी मोबदला मिळणारचं.

कृषी पर्यटन करण्यासाठी चार मह्त्वाचे घटक लागतात. ते म्हणजे गाव, शेती, शेतकरी आणि ग्राहक म्हणजे पर्यटक. जर गावातील दहा तरूणांनी एकत्र आले तर वरिल सर्व घटक सहज मिळू शकतात. काही तरूणांनी आपल्याकडे असलेल्या कौशल्यांचा योग्य वापर करून परिपूर्ण कृषी पर्यटन प्रकल्प उभा करू शकतात.

मोक्याच्या परिसरात जर कोणाची शेती असेल तर त्या जमीनीचा उपयोग करून कृषी आणि शेती पर्यटन घडवू शकतो. मात्र आलेल्या पर्यटकांसाठी काही व्यवस्था करावी लागते. ती म्हणजे त्यांच्या राहण्याची, खाण्याची, फिरण्याची, सुरक्षेची व्यवस्था आणि इतर काही सुविधांसह कृषीरंजन उपक्रमांची सोय करणे गरजेचे आहे.

कृषी पर्यटन जसा सामुदायिक प्रकल्प आहे तसेच विविध प्रकल्पांचा समुह आहे. एका कृषी पर्यटन केंद्रात शेती तर केलीचं जाते. त्याच बरोबर मत्स्य व्यवसाय, कुकूटपालन, शेळी पालन, गोपालन, दुग्ध व्यवसाय, मध निर्मिती, सेंद्रिय शेती, फलबाग, शेती उत्पादने विक्री केंद्र आणि उतर काही व्यवसाय फक्त कृषी पर्यटन केंद्रा अंतर्गत करू शकतो. असा प्रकल्प जर गावा-गावात सुरू झाले तर पर्यटक समृद्ध होईलच पण गाव ही आर्थिक समृद्ध होण्यास कोणी रोखू शकणार नाही.

कृषी पर्यटन केंद्र केरळ सारख्या निसर्ग संपन्न भागापासून राजस्थान सारख्या वाळवंटी भागापर्यंत सुरू करू शकतो. म्हणून निसर्गा दुष्काळापेक्षा विचारांची दुष्काळ दूर होणे महत्वाचे आहे. कृषी पर्यटन प्रकल्पाच्या परिसरात डोंगर, तलाव, धरण, वनराई, जंगल, नदी, समुद्र असावा असे अजिबात नाही. मराठवाड्यात अनेक कृषी पर्यटन केंद्र आहेत. स्थानिक संस्कृतीचा प्रतिबिबं त्या त्या कृषी पर्यटनात दिसेल पाहिजे.

कृषी पर्यटन हा एकमेव असा शेतीपूरक व्यवसाय आहे यातून शेतीचा आणि गावाचा विकास होतो. नगदी व्यवसाय व सर्वसमावेशक सामुदायिक प्रकल्प आहे. लोकसहभाग किंवा काही गटाच्या माध्यमातून देशातील कोणत्याही गावात कृषी व ग्रामीण पर्यटन प्रकल्प करू शकतो. त्यासाठी तरूणांची पुढाकार महत्वाचे आहे. एका कृषी पर्यटनाच्या माध्यमातून किमान २० रोजगार मिळू शकते. स्थलांतर थांबवू शकतो.

पर्यावरणाचे संतूलन, ग्रामीण व शेती संस्कृतीचे संवर्धन करू शकतो. गावातील कला, खाद्य संकृती, राहणीमान, बोलीभाषा, पेहराव, जत्रा, यात्रा, उत्सव-महोत्सवांचे परंपरा जतन करू शकतो. गावाचं गावपण जपता येते. एखादा आदिवासी गावात कृषी पर्यटन केंद्र असेल तर पर्यटकांची पर्वणीच म्हणा. सुरूवातील भांडवल, जागा, ग्राहक आणि मार्केटिंगसाठी मेहनत घ्यावी लागेल. कृषी पर्यटन केंद्राचे पाया रोवायला किमान एक वर्ष तरी लागते. त्यानंतर ख-या अर्थाने कृषी पर्यटन एक उद्योग म्हणून चालवू शकतो.

लोकसहभागातून, शेती गट, महिला बचत गट, गावातील तरूण मित्र मंडळ, शेतात विविध प्रयोग करणारे शेतकरी, कृषी विद्यार्थी, विकासात्मक किंवा कृषी व ग्रामीण भागात काम करणारी संस्था संबधीत व्यक्ती सहज आणि उत्तमरित्या कृषी व ग्रामीण पर्यटन प्रकल्प योग्यरित्या चालवू शकतो. फक्त लोकसहभागातून प्रयत्न होणे गरजेचे आहे.

 

गणेश चप्पलवार,
कृषी पर्यटन विश्व. पुणे
https://agrotourismvishwa.com/
8888559886
————————————————————-
आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी फेसबुक पेज लाईक करा

36 Comments
  1. oxvow says

    very appropriate post, i like it

  2. Thank you for sharing your thoughts. I really appreciate your
    efforts and I will be waiting for your further write ups thanks once again.
    0mniartist asmr

  3. 0mniartist says

    Hey! This post could not be written any better! Reading
    this post reminds me of my good old room mate! He always kept chatting about this.
    I will forward this write-up to him. Pretty sure he will have a good read.
    Thanks for sharing! asmr 0mniartist

  4. http://j.mp/ says

    Today, I went to the beach front with my children. I found a
    sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said
    “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She placed the
    shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear.
    She never wants to go back! LoL I know this is entirely
    off topic but I had to tell someone! 0mniartist asmr

  5. j.mp says

    Thanks , I have recently been searching for information about this topic for
    a long time and yours is the best I have discovered
    so far. But, what about the conclusion? Are you
    sure in regards to the source? 0mniartist asmr

  6. gamefly why says

    Hello, Neat post. There is a problem with your site in internet explorer, would check this?
    IE nonetheless is the marketplace chief and a huge part of other people
    will pass over your magnificent writing because of this problem.

  7. asmr or says

    Hello, this weekend is nice in support of me, since this
    point in time i am reading this enormous educational paragraph here at my residence.

  8. was asmr says

    This is the perfect website for anyone who would like to
    understand this topic. You understand a whole lot its almost tough to argue with you (not that I actually will need to…HaHa).
    You certainly put a fresh spin on a subject that’s been discussed for
    a long time. Wonderful stuff, just wonderful!

  9. asmr this says

    Yesterday, while I was at work, my sister stole my iPad and
    tested to see if it can survive a 25 foot drop, just so she can be
    a youtube sensation. My iPad is now broken and she has 83 views.
    I know this is completely off topic but I had to share it with
    someone!

  10. our gamefly says

    Hey there! Would you mind if I share your blog
    with my myspace group? There’s a lot of folks that I think would really appreciate your content.
    Please let me know. Many thanks

  11. a asmr says

    Aw, this was an exceptionally good post. Spending some time and actual effort to produce a good article… but
    what can I say… I put things off a whole lot and never
    manage to get anything done.

  12. http://tinyurl.com/yh2mo524 says

    I have been exploring for a little for any high quality articles or blog posts on this sort of house .
    Exploring in Yahoo I ultimately stumbled upon this site. Studying this info So
    i am glad to show that I’ve a very just right uncanny feeling I came upon just what I needed.
    I such a lot no doubt will make sure to don?t fail to remember this website and provides it a glance on a relentless basis.

  13. what asmr says

    Why people still make use of to read news papers when in this technological globe all is presented on web?

  14. asmr there says

    Superb blog you have here but I was wondering if you knew of any discussion boards
    that cover the same topics discussed here?
    I’d really like to be a part of online community where
    I can get feedback from other experienced people that share the same interest.
    If you have any recommendations, please let me know. Thank you!

  15. annuano says
  16. tinyurl.com says

    scoliosis
    Pretty section of content. I just stumbled upon your blog and in accession capital to assert that I acquire actually enjoyed account
    your blog posts. Any way I’ll be subscribing to your feeds and
    even I achievement you access consistently rapidly. scoliosis

  17. j.mp says

    scoliosis
    I am in fact pleased to read this website posts which contains
    tons of useful information, thanks for providing these kinds of data.
    scoliosis

  18. http://t.co/AXPmcbSQ2y says

    scoliosis
    Hello there! Do you know if they make any plugins to protect against
    hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on.
    Any tips? scoliosis

  19. https://785days.tumblr.com/ says

    free dating sites
    Today, I went to the beach with my kids. I found a sea
    shell and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She put the shell to her ear and screamed.
    There was a hermit crab inside and it pinched her ear.

    She never wants to go back! LoL I know this is totally off topic
    but I had to tell someone! https://785days.tumblr.com/ free
    dating sites

  20. free dating sites
    I’m really impressed with your writing skills as smartly as with the structure to your weblog.
    Is this a paid subject or did you customize it your self?

    Anyway keep up the nice quality writing, it’s uncommon to look a
    nice blog like this one these days.. dating sites

  21. your asmr says

    I have been browsing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours.
    It’s pretty worth enough for me. Personally, if all website owners and bloggers made good content as you did, the net will be a lot more useful than ever before.

  22. free dating sites a says

    It’s hard to find experienced people for this topic, but
    you seem like you know what you’re talking about! Thanks

  23. dating sites off says

    Really no matter if someone doesn’t understand after that its up to other users that they
    will assist, so here it takes place.

  24. this dating sites says

    Hi! This is my first visit to your blog! We are a group of volunteers
    and starting a new initiative in a community in the same niche.

    Your blog provided us useful information to work
    on. You have done a outstanding job!

  25. this scoliosis surgery says

    I know this if off topic but I’m looking into starting my own weblog and was curious what all is
    needed to get setup? I’m assuming having a blog like yours
    would cost a pretty penny? I’m not very web smart so I’m not 100%
    positive. Any tips or advice would be greatly appreciated.
    Appreciate it

  26. scoliosis surgery for says

    I read this post fully concerning the difference of hottest and previous technologies, it’s amazing article.

  27. is free dating sites says

    Just wish to say your article is as surprising.
    The clarity in your submit is simply nice and that i could think you are a professional on this subject.
    Fine along with your permission allow me to snatch your RSS feed to keep up to date with drawing
    close post. Thank you 1,000,000 and please continue the gratifying work.

  28. the free dating sites says

    Hi there to every body, it’s my first pay a quick visit of this web site; this weblog carries awesome and genuinely excellent information in favor
    of visitors.

  29. http://tinyurl.com/y4dlys7z says

    Generally I do not learn article on blogs, however I wish to say that
    this write-up very compelled me to take a look at and do so!
    Your writing style has been surprised me. Thanks, very nice post.

  30. http://tinyurl.com says

    Hi I am so thrilled I found your website,
    I really found you by error, while I was browsing on Aol for something
    else, Nonetheless I am here now and would just like to say
    thanks a lot for a remarkable post and a all round interesting blog
    (I also love the theme/design), I don’t have time to go through
    it all at the moment but I have bookmarked it and also added
    in your RSS feeds, so when I have time I will be back to read a
    great deal more, Please do keep up the superb work.

  31. annuano says
  32. Angela Jaime says

    cialis wikipedia tadalafil generico canadian cialis 20mg

  33. cialis or viagra

    cialis or viagra

    cialis or viagra

  34. Jason Goss says

    30 mg sildenafil viagra for girls viagra discount prices

  35. Dedra says

    Tremendous issues here. I’m very happy to
    see your article. Thank you a lot and I’m having a look ahead to
    contact you. Will you kindly drop me a mail?

  36. https://kebe.top says

    There is perceptibly a bunch to know about this. I feel
    you made various nice points in features also.

    Here is my web-site https://kebe.top

Leave A Reply

Your email address will not be published.