हमीभाव म्हणजे काय? तो कसा ठरवला जातो?

शेतमालाच्या खरेदीचे दर सरकार जाहीर करतं आणि मग सरकारी खरेदी केंद्रांवर या शेतमालाची खरेदी केली जाते.

33

आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी फेसबुक पेज लाईक करा
——————————————————————-
मागील  काही दिवस तुमच्या कानावर MSP किंवा हमीभाव हा शब्द वारंवार पडत असेल. हा काय प्रकार आहे आणि तो कसा ठरवतात? त्याचा शेतकऱ्याला खरंच फायदा होतो का?

हमीभाव म्हणजे काय?
MSP म्हणजेच Minimum Support Price यालाच मराठीत किमान आधारभूत किंमत असं म्हणतात आणि बोली भाषेत हमीभाव असं म्हणतात. सोप्या भाषेत सांगायचं तर हमीभाव ही एक प्रणाली आहे, ज्या माध्यमातून सरकार शेतकऱ्यांना त्यांचा शेतमाल एका ठराविक किमतीत खरेदी करण्याची हमी देत असतं. गॅरेंटी देत असतं.  या प्रणालीअंतर्गत सध्या 23 शेतमालांची खरेदी सरकार करतं. यामध्ये गहू, ज्वारी, बाजरी, मका, मूग, शेंगदाणा, सोयाबीन, तीळ आणि कापूस या पिकांचा यात समावेश आहे.

म्हणजे काय तर या शेतमालाच्या खरेदीचे दर सरकार जाहीर करतं आणि मग सरकारी खरेदी केंद्रांवर या शेतमालाची खरेदी केली जाते. यामागचा उद्देश हा असतो की, बाजारात जरी शेतमालाच्या किंमतीत घसरण झाली, तर तेव्हाही केंद्र सरकार ठरवलेल्या हमीभावानेच शेतकऱ्यांकडून शेतमाल खरेदी केला जाईल आणि मग शेतकऱ्यांचं नुकसान टळेल.

हमीभाव कोण ठरवतं?
कमिशन फॉर ॲग्रीकल्चर कॉस्ट अँड प्रायझेस (CACP)च्या आकडेवारीवरून भारत सरकारचं कृषी मंत्रालय हमीभाव ठरवतं. एखाद्या शेतमालाचा संपूर्ण देशातला हमीभाव एकसमान असतो. म्हणजे एक क्विंटल गहू महाराष्ट्रात ज्या दरानं सरकार खरेदी करतं त्याच दरात तो पंजाबमध्येही खरेदी केला जातो.

२०१४ मध्ये नरेंद्र मोदी सरकार सत्तेवर आल्यानंतर भाजप नेते शांताकुमार यांच्या नेतृतवाखाली एक समिती नेमण्यात आली. शांताकुमार समितीने 2016मध्ये दिलेल्या अहवालात म्हटलं, “किमान हमीभावाचा देशातील फक्त 6 टक्के मोठ्या शेतकऱ्यांना फायदा होतो. 86 टक्के छोटे शेतकरी शेतमाल विक्रीसाठी बाजार समित्यांमध्ये जातच नाहीत.”

हमीभाव कसा ठरवतात?
शेतकऱ्यांना उत्पादन खर्चाच्या दीडपट हमीभाव मिळणार ही महत्वाची घोषणा 2018च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात करण्यात आली.
म्हणजे काय तर एकंदरीत उत्पादन खर्च अधिक त्या खर्चाच्या पन्नास टक्के नफा, इतका हमीभाव सरकार देईल असं जाहीर करण्यात आलं.  म्हणजेच 1000 हजार रुपये उत्पादन खर्च येणार असेल तर 1500 रुपये हमीभाव सरकार देणार असा याचा अर्थ होतो.

पण ज्या उत्पादन खर्चावर हा हमीभाव मिळणार तो मोजताना सरकारकडून दिशाभूल केली जात असल्याचं कृषी तज्ज्ञांचं म्हणणं आहे. उत्पादन खर्च ठरवत असताना सरकारकडून वेगवेगळे घटक ग्राह्य धरले जातात आणि त्यानुसार उत्पादन खर्चाचे वेगवेगळे प्रकारही निश्चित करण्यात आलेले आहेत. हा उत्पादन खर्च ठरवण्यासाठी केंद्रीय कृषी मूल्य आयोगानं तीन सूत्रं निश्चित केली आहेत.

उत्पादन खर्च ठरवण्याचं ए-2 हे पहिले सूत्र आहे.
ए-2 या सूत्रानुसार बियाणं, खतं, रासायनिक औषधं, मजूर, सिंचन, इंधन यावरील प्रत्यक्ष खर्च पकडला जातो.

उत्पादन खर्च ठरवण्यासाठी दुसरं सूत्र आहे –
ए-2 अधिक एफ-एल (फॅमिली लेबर). या सूत्रात शेतकरी आणि त्याच्या घरातील व्यक्तींच्या श्रमाचे मूल्यही मोजले जाते. म्हणजे घरातील व्यक्ती शेतात काम करत असतील तर त्यांचा श्रमाचाही खर्च ठरवताना विचार केला जातो.
केंद्र सरकार आज घडीला जो हमीभाव जाहीर करतं ते ‘ए-2 + एफ-एल’ या सूत्रानुसार दिला जातो. पण हमीभाव देण्यासाठी तिसऱ्या म्हणजेच व्यापक अशा C-2 या सूत्राचा वापर करायला हवा, अशी कृषीतज्ज्ञ एम. एस स्वामीनाथन यांची भूमिका आहे.

हे तिसरं सूत्र आहे
सी-2 अर्थात Comprehensive म्हणजेच व्यापक. या सूत्रानुसार  बियाणे, खते, रासायनिक औषधं, मजूर, सिंचन, इंधन, कुटुंबाचे श्रम यासोबतच गुंतवणुकीवरील व्याज आणि शेत जमिनीचं भाडं निश्चित करून  त्याआधारे उत्पादन खर्च ठरवला जातो.
हमीभाव ठरवताना सी-2 या तिसऱ्या सूत्राचा आधार घेतला तर कृषी उत्पादनाला अधिक भाव मिळतो.

आता काय प्रॉब्लेम झालाय?
केंद्र सरकारने आणलेल्या नव्या कायद्यांमुळे शेतकऱ्यांचा अधिक संबंध खासगी व्यापाऱ्यांशी येऊ शकेल.  त्यामुळे सरकारने ठरवलेल्या हमीभावाला किंमत उरणार नाही आणि व्यापारी किमती पाडतील, अशी भीती आंदोलक शेतकऱ्यांना वाटतेय. सरकारने वारंवार सांगितलंय की हमीभाव कायम राहतील, पण शेतकऱ्यांना वाटतं की हमीभाव कायम राहिले तरी नव्या कायद्यांमुळे हमीभावांना प्रॅक्टिकली फारसा अर्थ राहणार नाही.

“आम्ही वारंवार सांगत आलो आहोत की आम्हाला सरकारनं आणलेले कायदे नष्ट करायचे आहेत. एमएसपीनं शेतमालाची खरेदी होईल याची हमी देणारा कायदा आम्हाला हवाय,” असं शेतकरी नेते म्हणत आहेत.

हमीभावापेक्षा कमी भावात माल खरेदी केल्यास हा अपराध घोषित करावा, असं या शेतकऱ्यांचं म्हणणं आहे. पण ही गोष्ट विधेयकात लेखी द्यायला सरकार तयार नाही. याआधीच्या कायद्यांमध्येही ही गोष्ट लिखित स्वरूपात नव्हती, म्हणूनच नवीन विधेयकातही याचा समावेश करण्यात आला नसल्याचं सरकारचं म्हणणं आहे.

#साभार
——————————————————————-
आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी फेसबुक पेज लाईक करा

33 Comments
  1. Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to
    make your point. You clearly know what youre talking about, why waste your intelligence on just posting
    videos to your site when you could be giving us something informative to read?
    0mniartist asmr

  2. Hi everyone, it’s my first pay a quick visit at this web
    site, and post is actually fruitful in favor of
    me, keep up posting such posts. asmr 0mniartist

  3. 0mniartist says

    This site really has all of the information and facts I wanted about this subject and
    didn’t know who to ask. 0mniartist asmr

  4. http://tinyurl.com/yhgzvzau says

    Hello, I wish for to subscribe for this web site to obtain most recent
    updates, thus where can i do it please help out.
    asmr 0mniartist

  5. http://tinyurl.com/ says

    I am regular visitor, how are you everybody? This piece of writing posted at this site is truly fastidious.
    asmr 0mniartist

  6. this gamefly says

    I couldn’t resist commenting. Well written!

  7. was asmr says

    Hmm is anyone else encountering problems with the images on this blog loading?
    I’m trying to figure out if its a problem on my end or if it’s the blog.

    Any feed-back would be greatly appreciated.

  8. was asmr says

    This site truly has all the information I needed concerning this subject and didn’t
    know who to ask.

  9. on asmr says

    I do not even know how I ended up here, but I thought
    this post was great. I do not know who you are but definitely you are going to a
    famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  10. gamefly the says

    Hi there, just became aware of your blog through Google,
    and found that it’s truly informative. I’m gonna watch out for brussels.
    I’ll be grateful if you continue this in future.
    Lots of people will be benefited from your writing.
    Cheers!

  11. their asmr says

    Hi there! This is my first visit to your blog! We are a group of volunteers
    and starting a new initiative in a community in the same niche.
    Your blog provided us beneficial information to work on. You have done a
    wonderful job!

  12. bit.ly says

    Hi every one, here every person is sharing these experience,
    thus it’s good to read this webpage, and I used to go to see this web site every day.

  13. this asmr says

    If some one needs expert view on the topic of blogging and site-building after that i recommend him/her
    to pay a quick visit this website, Keep up the good
    work.

  14. asmr off says

    An outstanding share! I have just forwarded this onto a friend
    who had been doing a little homework on this. And he in fact bought me dinner
    simply because I stumbled upon it for him… lol.
    So let me reword this…. Thanks for the meal!! But yeah, thanx for spending some
    time to talk about this issue here on your internet site.

  15. stackblitz.com says

    scoliosis
    I do not even understand how I ended up here, but I thought this post was
    good. I don’t understand who you are however certainly you’re going to a
    well-known blogger should you aren’t already.
    Cheers! scoliosis

  16. http://tinyurl.com/ygskorts says

    scoliosis
    Hi to all, the contents existing at this web site are actually amazing for people knowledge,
    well, keep up the nice work fellows. scoliosis

  17. bit.ly says

    scoliosis
    Right here is the perfect website for anyone who would like to understand this topic.

    You realize so much its almost hard to argue with you (not that I really
    would want to…HaHa). You definitely put a fresh spin on a topic that’s
    been discussed for decades. Great stuff, just
    great! scoliosis

  18. https://785days.tumblr.com/ says

    dating sites
    Howdy! I just want to offer you a huge thumbs
    up for your great info you have right here on this post.
    I’ll be coming back to your web site for more soon. free dating sites
    https://785days.tumblr.com/

  19. dating sites
    wonderful issues altogether, you simply won a new reader.
    What might you recommend about your put up that you
    just made some days ago? Any certain? free dating sites

  20. for asmr says

    Greetings! Very useful advice in this particular article! It’s the
    little changes that will make the largest changes.

    Thanks a lot for sharing!

  21. an dating sites says

    You have made some good points there. I checked on the net for more info about the issue and found most people will
    go along with your views on this web site.

  22. why dating sites says

    An impressive share! I have just forwarded this onto a colleague who was doing a little
    homework on this. And he actually bought me dinner because I discovered it for him…
    lol. So allow me to reword this…. Thanks for the meal!!
    But yeah, thanks for spending the time to talk about this topic here on your site.

  23. dating sites for says

    Exceptional post however I was wondering if you could write
    a litte more on this topic? I’d be very grateful if you could elaborate a
    little bit more. Kudos!

  24. surgery scoliosis your says

    Hi there! This is kind of off topic but I need some help from an established blog.
    Is it difficult to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty quick.
    I’m thinking about making my own but I’m not sure where to begin. Do you have any tips or suggestions?
    Many thanks

  25. surgery scoliosis but says

    You really make it seem so easy with your presentation but
    I find this topic to be really something which
    I think I would never understand. It seems too complex
    and very broad for me. I am looking forward for your next
    post, I’ll try to get the hang of it!

  26. free dating sites was says

    That is very attention-grabbing, You are an excessively skilled
    blogger. I’ve joined your rss feed and look forward
    to in search of more of your fantastic post. Additionally, I’ve shared your site in my social networks

  27. free dating sites the says

    Greate article. Keep writing such kind of
    info on your blog. Im really impressed by your blog.
    Hello there, You’ve done an incredible job. I will certainly digg it and individually recommend
    to my friends. I’m confident they’ll be benefited from this website.

  28. tinyurl.com says

    There is definately a great deal to know about
    this issue. I really like all of the points you have made.

  29. tinyurl.com says

    Keep this going please, great job!

  30. Deloris says

    Very nice post. I just stumbled upon your
    weblog and wished to say that I have really enjoyed browsing your blog posts.
    In any case I’ll be subscribing to your rss feed and I hope you write again very soon!

  31. minecraft servers says

    Heya are using WordPress for your blog platform?

    I’m new to the blog woprld but I’m trying to gett started and set up my own.
    Do you need anyy coding knowledge to make your ownn blog? Any help would be really appreciated!

  32. riicorecruitment.org says

    It’s very simple to find out any topic on web as compared
    to books, as I found this article at this website.

    Here is my web page – riicorecruitment.org

  33. Incredible! This blog looks exactly like my old one! It’s on a entirely different topic but
    it has pretty much the same page layout and design. Excellent choice
    of colors!

Leave A Reply

Your email address will not be published.